Tijdens een recente reis door het Caribisch gebied viel op hoe wijdverspreid sargassum is: niet alleen op open zee in uitgestrekte drijvende velden, maar ook in havens en langs stranden, zoals op Cozumel en Roatán. Deze observatie sluit aan bij een bredere ontwikkeling waarbij sargassum sinds circa 2011 in toenemende mate de Caribische kusten bereikt, met aanzienlijke ecologische en sociaaleconomische gevolgen.
Door Edwin ‘Makambi’ Flameling
Wat is sargassum?
Sargassum is een geslacht van bruine macroalgen dat zowel aan de zeebodem gehecht als vrij drijvend kan voorkomen. De drijvende varianten beschikken over gasgevulde blaasjes die voor drijfvermogen zorgen, waardoor zij zich over grote afstanden kunnen verspreiden. Onder gunstige omstandigheden kan de biomassa zich in korte tijd verdubbelen.
Op open zee vervult sargassum een belangrijke ecologische functie. De drijvende matten vormen een leefgebied voor een grote diversiteit aan mariene organismen, waaronder vissen, schaaldieren en jonge zeeschildpadden. In dat opzicht wordt sargassum vaak omschreven als een ‘drijvend ecosysteem’.
Historisch werd sargassum vooral geassocieerd met de Sargassozee, een relatief stabiel ecosysteem in de Noord-Atlantische Oceaan. Recente studies wijzen echter op het ontstaan van een nieuwe bron: de zogenoemde Great Atlantic Sargassum Belt, een uitgestrekte gordel van drijvend zeewier van West-Afrika tot Brazilië. Factoren zoals stijgende zeewatertemperaturen, veranderende stromingspatronen en een toename van nutriënten uit grote rivieren dragen bij aan deze ontwikkeling.
Van ecosysteem naar probleem
Hoewel sargassum op open zee waardevol is, ontstaan problemen wanneer grote hoeveelheden aanspoelen in kustgebieden. Bij afbraak ontstaat zuurstofgebrek in het water en verzuring, wat schadelijk is voor koraalriffen, mangroven en zeegrasvelden.
Daarnaast komt waterstofsulfide vrij, een gas met een kenmerkende rotte-eierenlucht. Dit zorgt voor overlast voor bewoners en heeft een negatieve impact op het toerisme. Stranden worden minder aantrekkelijk en visserijactiviteiten kunnen worden belemmerd.
De ABC-eilanden
Binnen dit Caribische kader nemen de ABC-eilanden een bijzondere positie in. Door hun geografische ligging worden zij minder zwaar getroffen dan andere regio’s, maar verschillen tussen de eilanden zijn duidelijk zichtbaar.
Bonaire fungeert vaak als eerste barrière voor sargassum dat vanuit het zuiden wordt aangevoerd. Vooral de oostkust, zoals Lac Bay, wordt daardoor regelmatig getroffen. Curaçao en Aruba ervaren doorgaans minder impact, maar ook daar spoelt sargassum periodiek aan, met name aan de oostkusten. Op Curaçao gaat het onder meer om gebieden zoals Sint Jorisbaai, Boca Ascension en Shete Boka.
In ecologisch kwetsbare gebieden kan de ophoping leiden tot zuurstofgebrek en schade aan zeegras, mangroven en mariene fauna.
Aanpak en uitdagingen
Het verwijderen van aangespoeld sargassum is kostbaar en arbeidsintensief. Bovendien kan het opruimen zelf negatieve effecten hebben, zoals verstoring van stranden en broedplaatsen van zeeschildpadden.
Ook de verwerking van het materiaal vormt een uitdaging. Hoewel toepassingen zoals meststoffen en biogas worden onderzocht, bemoeilijken het hoge zoutgehalte en mogelijke aanwezigheid van zware metalen een grootschalige benutting.
Voor de eilanden is daarom een geïntegreerde aanpak noodzakelijk. Monitoring en vroege waarschuwing spelen een belangrijke rol, net als regionale samenwerking, aangezien de oorsprong en verspreiding van sargassum grensoverschrijdend zijn.
Blik op de toekomst
Sargassum kent een dubbele rol: ecologisch waardevol op open zee, maar potentieel schadelijk in kustgebieden. De ABC-eilanden worden door hun ligging deels beschermd, maar zijn niet immuun. Met name de oostkusten blijven kwetsbaar.
Gezien de verwachting dat de hoeveelheid sargassum onder invloed van klimaatverandering zal toenemen, is het van belang dat de eilanden proactief beleid ontwikkelen en investeren in duurzame oplossingen.
